Afrika’da Medya: Kimin Sözü, Kimin Haber Ajansı?

Afrika’nın hikâyesi uzun yıllar başkalarının kalemiyle yazıldı. Kolonyal dönemden günümüze kıtanın haber akışı, genelde Batılı ajansların, küresel medya devlerinin elinden dünyaya ulaştı. Bugün bile Afrika’ya dair haberlerin %70’inden fazlası hâlâ AFP, Reuters ve BBC gibi ajanslardan geçiyor. Yerli medya kuruluşları ise çoğu zaman bu büyük akışın kenarında kalıyor.

Son yıllarda Afrika’da bağımsız medya arayışı yeni bir ivme kazandı. Nijerya, Güney Afrika ve Kenya’da güçlü yerel haber ajansları, dijital platformlar ve alternatif gazetecilik ağları kuruluyor. Nijerya’da 2023 verilerine göre 120’den fazla bağımsız dijital haber sitesi aktif. Ancak finansal baskılar, sansür yasaları ve siyasi müdahaleler, bu girişimlerin uzun ömürlü olmasını zorlaştırıyor.

Medya sadece haber değil, aynı zamanda güç ve temsil meselesi. Büyük haber ajanslarının küresel dilini sorgulayan Afrika gençliği, sosyal medya üzerinden kendi sözünü üretmeye başladı. #Africantwitter örneği, kıtadaki 100 milyon aktif sosyal medya kullanıcısının nasıl yeni bir söylem kurduğunu gösteriyor. Haberlerin alt metni, imgesi, başlığı artık Batı merkezli kalıplara sığmak zorunda değil.

Ancak dijital medya da yeni bir bağımlılık riski taşıyor. Facebook, WhatsApp ve TikTok gibi platformlar Afrika’daki ana haber kaynağı haline gelmiş durumda. 2023’te Sahra Altı Afrika’da internet kullanıcılarının %85’i haberlerini sosyal medya üzerinden alıyor. Bu durum hem yanlış bilgi akışını hem de veri sömürüsünü artırıyor. Dijital bağımlılık, ifade özgürlüğüyle birlikte veri güvenliği tartışmalarını da büyütüyor.

Bugün Afrika kıtasında medya sektörünün toplam pazar büyüklüğü 2023 itibarıyla 10 milyar dolara yaklaştı. Ancak bu pazarın %60’ı hâlâ yabancı reklam ajansları ve küresel medya grupları tarafından kontrol ediliyor. Örneğin, Sahra Altı Afrika’da yayınlanan televizyon içeriklerinin %40’ından fazlası Batı merkezli prodüksiyon şirketlerinden satın alınıyor. Buna karşın yerli yapımcılar ve bağımsız gazeteciler, düşük bütçelerle kendi hikâyelerini üretmeye çalışıyor. Nijerya, Kenya ve Güney Afrika’da yerli podcast platformları, YouTube kanalları ve genç gazetecilik kolektifleri son 5 yılda %35 oranında artış göstererek yeni bir medya dalgası oluşturdu. Bu tablo, Afrika’nın medya alanında kimin sesi olacağına dair mücadelesinin verilerle de görünür hale geldiğini gösteriyor.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir