Afrika’nın altyapı eksikliği yüzyıllardır kalkınmanın önündeki en büyük engellerden biri olarak gösterildi. Kıtanın yolları, limanları, demiryolları uzun süre Batılı güçlerin çıkarları için şekillendi. Şimdi bu yolları kim döşüyor sorusu yeniden gündemde: Cevap çoğu zaman Çin. 2013’te başlatılan Kuşak ve Yol Girişimi (Yeni İpek Yolu), Afrika’da da yeni bir altyapı çağının kapısını araladı.
Bugün Afrika kıtasındaki büyük ölçekli altyapı projelerinin %30’u Çin finansmanı veya şirketleriyle yürütülüyor. Çin, 2000–2022 yılları arasında Afrika’ya 155 milyar dolardan fazla altyapı kredisi sağladı. Nairobi-Mombasa demiryolu, Cibuti-Etiyopya demiryolu, Angola’daki dev baraj projeleri bunların en bilinen örneklerinden.
Afrika ülkeleri bu dev projelerle enerji, ulaşım ve lojistikte önemli bir adım atmayı umuyor. Örneğin, Kenya’nın Çin destekli demiryolu hattı ülke içi yük taşımacılığını %40 hızlandırdı. Nijerya’da Çin’in inşa ettiği hızlı tren hattı, Batı Afrika’da ilk olma özelliğini taşıyor. Ancak bu projeler, yerli ekonomiye katkı kadar bağımlılık tartışmalarını da beraberinde getiriyor.
Borçluluk sorunu, Çin’in Afrika’daki yatırımlarına dair en sıcak tartışmalardan biri. Dünya Bankası verilerine göre Afrika ülkelerinin dış borçlarının ortalama %12’si Çin’e ait. Bazı ülkelerde bu oran %30’a kadar çıkabiliyor. Zambiya ve Kenya gibi örnekler, geri ödenemeyen krediler yüzünden stratejik limanların veya madenlerin teminat olarak verilmesi tartışmalarına sahne oldu.
Bugün Afrika’da aktif durumda olan 10 binden fazla Çinli şirketin yaklaşık %40’ı inşaat ve altyapı sektöründe faaliyet gösteriyor. 2023 verilerine göre Çinli müteahhitler Sahra Altı Afrika’daki büyük yol projelerinin %50’sini, liman yatırımlarının ise %70’ini üstlenmiş durumda. Ayrıca Çin, Afrika’nın toplam enerji altyapısı yatırımlarının %30’unu sağlıyor; bu sayede Etiyopya’da elektrik üretiminin %60’ı Çin kaynaklı baraj projelerinden geliyor. Ancak yerli istihdam oranlarının düşük kalması, kullanılan malzemenin büyük kısmının Çin’den taşınması ve teknoloji transferinin sınırlı olması, bu projelerin uzun vadeli sürdürülebilirliğini tartışmalı kılıyor.
Bugün kıta genelinde Çin’e bağımlılık eleştirileri kadar, bu yatırımların altyapı boşluğunu dolduran tek somut alternatif olduğu da savunuluyor. Afrika, yüzyıllık yollarını, limanlarını ve enerji hatlarını yeniden inşa ederken; Yeni İpek Yolu, kıtayı küresel ticaret haritasında vazgeçilmez bir kavşak haline getiriyor. Bu çifte gerçek, Çin’in Afrika’daki etkisinin hem fırsat hem risk olarak nasıl büyüdüğünü rakamlarla ortaya koyuyor.
