Afrika’da İslam, kıtanın yerli seslerinden biri olarak tarih boyunca halkların direnç ve dayanışma dili oldu. Bugün Sahra Altı Afrika’da yaklaşık 250 milyon Müslüman yaşıyor; bu topluluklar yüzyıllardır sömürge yönetimlerine, ekonomik adaletsizliğe ve kültürel baskılara karşı inanç üzerinden örgütlenme biçimleri geliştirdi. İslamcı hareketler, Batılı merkezin çizdiği sınırları sorgulayan, yerli kimlikleri yeniden ayağa kaldıran bir hat olarak görülüyor.
Batı Afrika’dan Doğu Afrika’ya uzanan coğrafyada İslami cemaatler ve toplumsal yapılar, halkların taleplerini dillendirme gücü kazandı. Bu hareketler çoğu zaman devletin sağlayamadığı eğitimi, sağlığı, adaleti yerelden örgütledi. Nijerya’dan Senegal’e, Somali’den Sudan’a kadar farklı ülkelerde İslamcı yapıların en büyük etkisi sosyal hizmetler ve mahalle dayanışmaları üzerinden hissediliyor.
Bu hareketlerin asıl gücü, Afrika halklarının dışa bağımlılığa karşı geliştirdiği yeni bir siyasal dilde yatıyor. Neo-sömürgeci ekonomik düzen, yerel halkı borç batağına sürüklerken İslamcı topluluklar, faizsiz finans, sadaka ve vakıf geleneği gibi araçlarla toplumsal refahı yeniden örgütleme iddiası taşıyor.
Birçok yerde bu yapıların kurduğu eğitim kurumları ve mikro-kredi ağları, Batılı STK’ların programlarına alternatif oluşturuyor. Yerel İslamcı yapılar sadece inanç değil aynı zamanda Afrika’daki toplumsal adalet arayışının sesi olarak varlık gösteriyor. Bu nedenle kıtanın birçok yerinde İslamcı hareketler, genç kuşaklara adalet, onur ve bağımsızlık çağrısı yapıyor. Özellikle üniversite gençliğinde, klasik parti politikalarının ötesinde yeni bir İslami duyarlılık dili yaygınlaşıyor.
Senegal’de Muridîlik hareketi, Nijerya’da İslami eğitim vakıfları ya da Sudan’da köklü tarikat ağları, bu direniş hattının canlı örnekleridir. Senegal’de Muridîlik sadece bir tarikat değil, aynı zamanda kırsaldan kente uzanan geniş bir ekonomik ve sosyal ağdır. Nijerya’da binlerce İslami okul (madrasalar) devletin ulaşamadığı bölgelerde eğitim boşluğunu doldurur. Sudan’da ise İslami dayanışma ağları, iç çatışmalar ve siyasi krizler sırasında halkın temel ihtiyaçlarına cevap veren en etkin mekanizmalar olmuştur. Bu örnekler, İslamcı yapıların Afrika’da salt bir inanç hareketi değil, modern anlamda toplumsal bir güvenlik ve dayanışma sistemi olarak kök saldığını gösterir.
Baobab bu sayıda, Afrika’daki İslamcı hareketleri sadece bir inanç grubu değil, yerli halkların kendi taleplerini dile getirdiği toplumsal bir direnç hattı olarak ele alıyor. Kıta, yüzyıllık sömürge mirasının gölgesinde, inancı yeniden adalet ve özgürlük talebine dönüştürerek yeni bir yol arıyor.
