Dipesh Chakrabarty’nin “Postcoloniality and the Artifice of History: Who Speaks for ‘Indian’ Pasts?” (Postkolonyallik ve Tarihin Yapaylığı: “Hindistan” Geçmişleri Adına Kim Konuşuyor?) başlıklı makalesi, Avrupa merkezli (Eurocentric) tarih yazımına ve modernite dayatmasına karşı yapılmış en sarsıcı entelektüel saldırılardan biridir. Chakrabarty, akademik tarih disiplininin bizzat kendisinin sömürgeci bir miras olduğunu ve “Avrupa”nın tüm tarihlerin egemen, teorik öznesi olarak kalmaya devam ettiğini savunur.
1. “Hiper-gerçek Avrupa” ve Tarihin Egemenliği
Chakrabarty’ye göre, üniversitelerde üretilen “tarih” söyleminde Avrupa, görünmez bir referans noktasıdır. Hindistan, Çin veya Kenya tarihi yazılırken bile bu anlatılar aslında “Avrupa Tarihi”nin birer varyasyonuna dönüşür. Bu durum, Batılı olmayan toplumların tarihlerini bir “subalternite” (maduniyet/alt-konumluluk) pozisyonuna hapseder; çünkü bu toplumların tarihleri ancak Avrupa’nın gelişim şablonuna (modernleşme, kapitalizm, ulus-devlet) ne kadar uyup uymadıkları üzerinden okunur.
2. “Asimetrik Cehalet” ve Entelektüel Kölelik
Yazar, Batılı tarihçiler ile Üçüncü Dünya tarihçileri arasındaki “asimetrik cehaleti” çarpıcı bir dille eleştirir. Üçüncü Dünya tarihçileri, çalışmalarında Avrupalı “ustalara” (Thompson, Ginzberg, Davis vb.) atıf yapmak zorunda hissederken, Avrupalı tarihçiler Batı dışı dünyadan tamamen bihaber olsalar dahi bu durum onların eserlerinin kalitesini etkilemez. Bu durum, entelektüel bilginin üretimindeki kölece bir bağımlılığı ve Avrupa’nın teorik üstünlüğünün nasıl kemikleştiğini gösterir
3. “Eksiklik” Anlatısı (The Narrative of Lack)
Sömürgeci ve milliyetçi tarih yazımı, Hindistan tarihini sürekli bir “eksiklik”, “yetersizlik” veya “gecikmişlik” üzerinden kurgular. Bu anlatıda Hindistan, moderniteye, vatandaşlığa veya kapitalizme “henüz” ulaşamamış, treni kaçırmış bir özne olarak resmedilir. Chakrabarty, bu “grievously incomplete” (vahim derecede eksik) geçiş anlatısının, aslında Batı’nın kendi tarihsel gelişimini tek evrensel doğru olarak dayatmasının bir sonucu olduğunu savunur.
4. Modernitenin Şiddeti ve İdealizm
Makale, sömürgeciliğin getirdiği “hukukun üstünlüğü” ve “modernleşme” gibi kavramların ardındaki şiddeti gözler önüne serer. Örneğin, Hindistan’daki zorunlu çiçek aşısı uygulamalarını bir “hayırsever ordusunun” (army of samaritans) zaferi olarak sunan anlatılar, aslında sömürgeci bedene yapılan müdahalenin ve bireyin iradesinin yok sayılmasının üzerini örter.
5. “Avrupa’yı Taşralılaştırmak” (Provincializing Europe)
Chakrabarty’nin nihai çağrısı, Avrupa’yı evrensel bir model olmaktan çıkarıp onu kendi coğrafi ve tarihsel sınırlarına geri göndermektir (taşralılaştırmak). Bu, moderniteyi reddetmek değil, modernitenin baskıladığı, tarihin doğrusal zamanına uymayan diğer “insan dayanışması” biçimlerini ve kolektif bellekleri görünür kılmaktır.
Bu makale, tarihin sadece bir “geçmiş anlatısı” değil, aynı zamanda sömürgeci zihniyetin modern ulus-devlet aygıtıyla nasıl yeniden üretildiğinin bir ifşasıdır. Chakrabarty, bizleri “pozitif orijinallikten uzak” bir taklitçi olmaktan çıkıp, tarihin kendi içindeki “represif” (baskıcı) stratejilerini deşifre etmeye davet eder.
Makale için buyrun dipesh postcoloniality artifice
